Miejski klimat: nowe możliwości osłony meteorologicznej mieszkańców miast

Pierwsza fala gorąca już za nami. To moment, kiedy człowiek szczególnie przypomina sobie o wartości cienia dawanego przez drzewa, przewiewnych ulic, terenów zielonych i dostępu do informacji o lokalnych warunkach pogodowych.

W wielu krajach Europy odnotowano temperatury bardziej charakterystyczne dla pełni lata niż końca maja. Szczególną uwagę zwraca nie tylko skala zjawiska, ale również jego bardzo wczesne wystąpienie. Za utrzymywanie się wysokich temperatur odpowiadał rozległy układ wysokiego ciśnienia, który przez wiele dni blokował napływ chłodniejszych mas powietrza i sprzyjał kumulacji ciepła nad znaczną częścią kontynentu.

Wczesnosezonowe fale gorąca stanowią szczególne wyzwanie dla mieszkańców i służb miejskich, ponieważ infrastruktura oraz systemy ochrony zdrowia nie są jeszcze w pełni przygotowane na długotrwałe wysokie temperatury. Coraz większą uwagę zwraca się również na rolę ciepłych nocy, które zwłaszcza w miastach mogą znacząco zwiększać obciążenie organizmu i ryzyko zdrowotne wśród osób najbardziej wrażliwych. Choć pojedyncza fala upałów nie przesądza o charakterze całego lata, wpisuje się w obserwowany w Europie trend coraz wcześniejszego pojawiania się okresów ekstremalnie ciepłej pogody oraz obejmowania nimi jednocześnie rozległych obszarów kontynentu.

Miasta na pierwszej linii zmian klimatu 

Zmiany klimatu w miastach przestały być scenariuszem przyszłości. Coraz częściej wpływają na zdrowie mieszkańców, funkcjonowanie infrastruktury, transportu, energetyki, gospodarki wodnej oraz jakość życia w aglomeracjach.

Według Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Polska już dziś doświadcza coraz częstszych fal upałów, gwałtownych opadów, susz oraz burz. MKiŚ podkreśla, że od 1951 roku średnia temperatura w Polsce wzrosła o około 2°C, a tempo ocieplenia nadal rośnie. Jednocześnie ekstremalne zjawiska pogodowe coraz silniej wpływają na zdrowie mieszkańców oraz funkcjonowanie miast.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazuje jednoznacznie, że najważniejsze zagrożenia klimatyczne dla miast obejmują:

-fale upałów i miejskie wyspy ciepła,
-susze miejskie,
-gwałtowne burze i silny wiatr,
-nawalne opady i lokalne podtopienia,
-przeciążenie infrastruktury wodno-kanalizacyjnej,
-wzrost ryzyka zdrowotnego mieszkańców.

Szczególnie narażone są dzieci, osoby starsze oraz osoby cierpiące na choroby układu krążenia i oddechowego.

Miejskie wyspy ciepła – niewidzialne zagrożenie 

Problem miejskich wysp ciepła staje się jednym z kluczowych wyzwań adaptacyjnych polskich miast. Według programu Klimada 2.0 prowadzonego przez Instytut Ochrony Środowiska – PIB, miejska wyspa ciepła znacząco zwiększa stres termiczny mieszkańców. Jednym z najgroźniejszych zjawisk jest ograniczenie nocnego wychłodzenia miasta, które uniemożliwia organizmowi regenerację podczas długotrwałych fal gorąca.

Badania cytowane przez Klimada 2.0 wskazują, że właśnie nocne utrzymywanie się wysokiej temperatury jest jednym z głównych czynników zwiększających zagrożenie zdrowotne podczas ekstremalnych upałów.

Dodatkowo różnice temperatur pomiędzy poszczególnymi częściami miasta mogą być bardzo duże. W literaturze oraz analizach klimatu miejskiego wskazuje się, że w nocy różnica temperatur pomiędzy silnie zurbanizowanymi obszarami a terenami otaczającymi może lokalnie przekraczać nawet 10°C.

To oznacza, że prognoza dla całego miasta przestaje być wystarczająca.

Coraz większe znaczenie ma meteorologia miejska, czyli analiza klimatu w skali pojedynczych dzielnic, ulic, placów, terenów zielonych czy osiedli.

Nowa generacja meteorologii miejskiej 

Dlatego wspólnie z meteoblue AG rozwijamy nową generację narzędzi wspierających adaptację miast do zmian klimatu.

Przygotowaliśmy już pierwsze interaktywne mapy klimatu miejskiego dla Warszawy i Wrocławia. To jednak dopiero początek budowy kompleksowego systemu osłony meteorologicznej dla mieszkańców, miast i biznesu.

Rozwiązania meteoblue Urban Climate oraz Urban Maps umożliwiają analizę miejskiego klimatu w rozdzielczości nawet 10 metrów. Dzięki wykorzystaniu wysokorozdzielczych modeli miejskich możliwe jest mapowanie:

-temperatury powietrza,
-stresu cieplnego (PET – Physiological Equivalent Temperature),
-przewietrzania miasta,
-wpływu zieleni miejskiej,
-lokalnych obszarów przegrzewania,
-ryzyka związanego z intensywnymi opadami.

Rozwiązania tworzone przy współpracy z meteoblue umożliwiają również generowanie prognoz miejskich pokazujących, jak zmieniać się będzie rozkład temperatury i stresu cieplnego pomiędzy poszczególnymi częściami miasta w kolejnych godzinach.

W praktyce oznacza to możliwość budowy usług, które jeszcze kilka lat temu były niedostępne:

-ostrzeżeń o przekroczeniu progów stresu cieplnego dla dzieci i seniorów,
-wsparcia planowania wydarzeń miejskich,
- analiz komfortu termicznego mieszkańców,
- planowania nowych terenów zielonych,
- oceny skuteczności działań adaptacyjnych,
- wsparcia raportowania ryzyk klimatycznych zgodnie z CSRD i Taksonomią UE.

Budowanie odporności klimatycznej polskich miast 

Każda grupa odbiorców ma inne potrzeby.

-Mieszkańcy potrzebują prostych komunikatów dotyczących komfortu i bezpieczeństwa.

-Miasta potrzebują narzędzi wspierających planowanie inwestycji i zarządzanie ryzykiem.

-Spółki miejskie oraz operatorzy infrastruktury potrzebują danych operacyjnych wspierających podejmowanie decyzji w czasie rzeczywistym.

-Biznes potrzebuje wiarygodnej oceny ekspozycji lokalizacji na ryzyka klimatyczne.

Naszą misją jest rozwijanie wspólnie z miastami w Polsce nowoczesnych usług meteorologii miejskiej wspierających ograniczanie negatywnych skutków lokalnych zjawisk pogodowych i klimatycznych.

Kolejnym etapem będzie rozwój wysokorozdzielczych systemów miejskich wspierających mieszkańców, samorządy i biznes w budowaniu odporności klimatycznej polskich miast.

Zapraszamy do współpracy miasta, jednostki odpowiedzialne za klimat i środowisko, zarządy zieleni miejskiej, organizacje społeczne, fundacje środowiskowe oraz podmioty odpowiedzialne za zdrowie publiczne i zarządzanie kryzysowe.